โครงการศูนย์พัฒนาการเกษตรภูสิงห์ อันเนื่องจากพระราชดำริ


        เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2537 สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จฯ ไปทรงเยี่ยมราษฎรบริเวณอำเภอภูสิงห์ จังหวัดศรีสะเกษ และได้มีพระราชเสาวนีย์สรุปความว่าให้ส่วนราชการต่างๆ ร่วมกันพิจารณาจัดตั้งศูนย์พัฒนาการเกษตรแบบเบ็ดเสร็จ เพื่อช่วยเหลือราษฎรในพื้นที่ ซึ่งประกอบอาชีพทำนาไม่ได้ผล และให้จัดตั้งคณะกรรมการขึ้นเพื่อดำเนินงานศูนย์พัฒนาการเกษตรภูสิงห์ ในลักษณะเช่นเดียวกับศูนย์ศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ การดำเนินการต่างๆ ก็เริ่มตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา หน่วยงานของกระทรวงเกษตรได้เข้ามาดำเนินงานจัดทำแปลงสาธิต ฝึกอบรมหมู่บ้านรอบศูนย์ และศูนย์วิจัยข้าวอุบลราชธานี สถาบันวิจัยข้าว (ในขณะนั้น) ได้เข้ามาดำเนินกิจกรรมจัดทำแปลงสาธิตการทำนา แปลงทดสอบและพัฒนาข้าวและขยายผล สู่พื้นที่เกษตรกรหมู่บ้านรอบศูนย์ฯ ตั้งแต่ปี 2538 เป็นต้นมา
วัตถุประสงค์ เพื่อสนองพระราชดำริของสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ เป็นแหล่งให้บริการด้านวิชาการเกษตร สนับสนุนพันธุ์ข้าวพันธุ์ดีแก่เกษตรกร เป็นศูนย์กลางสาธิตและเป็นตัวอย่างเผยแพร่ความรู้ทางด้านการทำนาที่เหมาะสม และเพื่อเพิ่มผลผลิต รายได้และคุณภาพชีวิตแก่เกษตรกรในพื้นที่
การดำเนินงานโครงการ ศูนย์วิจัยข้าวอุบลราชธานีได้รับคำสั่งให้เข้าร่วมปฏิบัติงานโครงการของศูนย์พัฒนาการเกษตรภูสิงห์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ตั้งแต่ฤดูนาปี 2539 โดยดำเนินการทดสอบและพัฒนาข้าวแบ่งลักษณะการดำเนินกิจกรรมออกเป็น 2 แนวทาง คือ
1) กิจกรรมที่ดำเนินการภายในศูนย์ฯ โดยจะเป็นการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดี ในพื้นที่ศูนย์พัฒนาการเกษตรภูสิงห์ พื้นที่ 5 ไร่ และพื้นที่เกษตรกรหมู่บ้านรอบศูนย์ฯ จำนวน 5 รายๆ ละ 5 ไร่ ใช้ข้าวพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 ปลูกโดยวิธีปักดำ มีการตัดข้าวปน และประเมินผลผลิต และการปลูกทดสอบพันธุ์ข้าวที่เหมาะสมในพื้นที่ จำนวน 5 พันธุ์ ได้แก่ ชัยนาท 1 ขาวดอกมะลิ 105 เหนียวอุบล 2 เหนียวสกลนคร และมะลิแดง พื้นที่ 1 ไร่ ต่อมา ฤดูนาปี 2547 ได้ปรับลดขนาดโครงการลงตามมติที่ประชุม เหลือเพียงกิจกรรมการผลิตเมล็ดพันธุ์ดีในพื้นที่ศูนย์ฯ จำนวน 5 ไร่
 
 


 

 

2) การขยายผลให้เกษตรกรสู่หมู่บ้านรอบศูนย์ฯ พื้นที่ 50 ไร่ต่อปี เพื่อให้เกษตรกรสามารถผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดีไว้ใช้เองและเป็นแหล่งผลิตเมล็ดพันธุ์ดีของหมู่บ้าน โดยประสานงานกับเจ้าหน้าที่เกษตรอำเภอ และเจ้าหน้าที่ฝ่ายจัดฝึกอบรมของศูนย์พัฒนาการเกษตรภูสิงห์ ในการคัดเลือกเกษตรกรที่มีความสนใจเข้าร่วมโครงการปีละประมาณ 5-8 รายต่อตำบล จัดทำแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดีรายละ 1 ไร่ จัดการฝึกอบรมให้ความรู้ และสนับสนุนปัจจัยการผลิต และช่วยเหลือเกษตรกรหมู่บ้านข้างเคียงที่ไม่มีเมล็ดพันธุ์ ได้มีโอกาสแลกเปลี่ยนหรือรับแจกจ่ายเมล็ดพันธุ์ดีไปใช้ทำพันธุ์รายละไม่เกิน 20 กิโลกรัม จำนวน 30-50 รายต่อปี
ผลการดำเนินงาน มีการฝึกอบรมให้ความรู้ด้านเทคโนโลยีการผลิตข้าวที่เหมาะสมแก่เกษตรกรทุกปี ปีละไม่น้อยกว่า 50 ราย ได้ข้าวพันธุ์ดีที่เหมาะสมในท้องถิ่นเพื่อให้เกษตรกรได้ใช้ทำพันธุ์ ไม่น้อยกว่า 10 พันธุ์ ได้แก่ ขาวดอกมะลิ 105 กข15 กข6 กข23 สุพรรณบุรี 60 สุพรรณบุรี 90 ชัยนาท 1 สุรินทร์ 1 ปทุมธานี 1 และเหนียวอุบล 2 ได้เมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดี (ขาวดอกมะลิ 105) เพื่อให้เกษตรกรนำไปใช้เป็นเมล็ดพันธุ์ และขยายผลการปลูกด้วยเมล็ดพันธุ์ดีในนาเกษตรกรรอบศูนย์ฯ ไม่น้อยกว่า 6 ตำบล จำนวน 250 ราย และยังส่งเสริมให้เกษตรกรทำแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวขาวดอกมะลิ 105 ไว้ใช้เองในหมู่บ้านรอบศูนย์ฯ ใน 6 ตำบล จำนวน 40 ราย นอกจากนี้ยังช่วยเหลือเกษตรกรที่นำเทคโนโลยีการผลิตที่เหมาะสมไปใช้ ให้สามารถเพิ่มผลผลิตและมีคุณภาพ เป็นการช่วยเพิ่มรายได้ให้สูงขึ้น